Dilek ALP

Dilek ALP

KENT SERİSİ 47: TUTKULU KENTLER

KENT SERİSİ 47: TUTKULU KENTLER

Bir kentin tutkusu ne olabilir ki demeyin, ülkemizde olmasa bile dünyanın sayılı bazı kentleri bu tanımı hak ediyor. Ruhlarının kırmızı ateşini bildiğimiz dünya mirası İspanyol Çingeneleri tam da bu tanımı karşılıyor. Ve onların yaşadığı kültürlerini yaşatmaya gayret eden Endülüs Bölgesi tanınmaya değer. Bundan sonraki yazılarımdan bazılarını da bu kültüre ve kent yaşamlarında insanlarına ayıracağım. Endülüs kentlerinin zenginliğinin yanısıra Unesco’nun Dünya Mirasları listesinde bir çok konu başlığı ile yeralan bölgede, dünyanın bize yakın bir köşesinde, olup bitenler sizin de ilginizi çekecek inanıyorum. Konuları “Kent” başlığında yazacağım, bu serinin sonunda bir kültürün tarihsel yolculuğuna tanık olacaksınız.

İspanya'nın Endülüs bölgesi, ülkenin güney doğusundan güneybatısına kadar uzanan sekiz ilden oluşur ve her biri başkentinin adını taşır: Cadiz, Cordoba, Jaen, Huelva, Almeria, Malaga, Granada ve Sevilla.

Bir zamanlar İspanya'nın en fakir bölgesi olan Endülüs ve özellikle Malaga, Granada ve Sevilla eyaletleri kumlu plajları, güzel kırsalı, muhteşem dağ sıraları, muhteşem anıtları ve yüksek panoramik yerleri sayesinde artık Avrupa'nın en popüler turistik yerlerinden biridir. Hayatı dolu dolu yaşayan, coşkuları, sıcaklıkları ve misafirperverlikleriyle tanınan canlı insanlardır. Endülüs aynı zamanda flamenko ve boğa güreşlerine de ev sahipliği yapmaktadır.

Ancak bu büyüleyici bölgenin belki de en eşsiz özelliği, geçmişin kalıntılarıdır. Cebelitarık Boğazı yoluyla Kuzey Afrika'dan İspanya'ya geçen ve Tarifa'ya ilk ayak bastıkları 710 yılından bu yana, Endülüs adını verdikleri yarımadayı yedi yüzyıldan fazla bir süre işgal eden Berberi ve Arapların bir karışımıydılar. Sadece dört yıl içinde neredeyse tüm ülkeyi ele geçirdiler, ancak kısa süre sonra yarımadanın güney kısmına çekildiler ve burada Orta Çağ'ın en gelişmiş medeniyetlerinden biri olan Cordoba, Sevilla ve Granada kasabalarını kurdular. Bu Endülüs başkentlerinin her biri, anıtlarının muhteşem kalıntılarıyla övünmektedir; bunların en unutulmazı hiç şüphesiz Granada'nın Elhamra sarayıdır.

Endülüs'ün 500 mil uzunluğunda kıyı şeridi vardır ve bunların %70'i kumsaldır. Endülüs, şaşırtıcı zıtlıkların ve büyük çekiciliğin olduğu bir bölgedir. Yine de Avrupa'nın bu gizemli köşesine ulaşmak çok kolaydır; sahilin ana şehri Malaga ile bölgenin en büyük şehri olan Torremolinos'un ortasında yer alan Malaga'nın Pablo Picasso Uluslararası Havalimanı'na her hafta yüzlerce charter uçuş gelmektedir.

Endülüs güney İspanya'da yer almaktadır. Sıcak Akdeniz ikliminden, çeşitli etnik gruplara (Yahudiler ve Çingeneler dahil) karşı tarihsel hoşgörüsünden ve en önemlisi, Mağribilerin uzun süreli egemenliğinden etkilenen kendine özgü bir kültüre sahiptir. (Moor'lar MS sekizinci yüzyılda Kuzey Afrika'yı istila edip bölgenin kontrolünü ele geçiren Müslümanlardır.)

"Endülüs" kelimesi İspanya'nın Mağribi ismi olan Al-Andalus'tan türetilmiştir. Mağripliler üç yüzyıl boyunca tüm İspanya'ya, yaklaşık 1500 yılına kadar ise Endülüs'e hükmettiler. Bu dönem bölge için hem kültürel hem de ekonomik zenginliğin olduğu bir dönemdi. Endülüs, Mağribi yönetimi altında uygulanan dini hoşgörünün yanı sıra felsefe, tıp, sanat ve diğer alanlardaki İslami ilerlemelerden de yararlandı.

Endülüs'te boğa güreşinin gelişmesinden önce boğa ritüelleri ve kültleri vardı. Boğalara, bölgedeki tarih öncesi mağara resimlerinde olduğu gibi taş oymalarda da rastlanıyor. Endülüs Katolikliği mucizelere olan güçlü bir inanç unsuruna sahiptir. Bazı bilim adamları, bölgenin Meryem Ana'ya olan bağlılığının izini Hıristiyanlık öncesi dinlerin ana tanrıçalarına kadar sürmenin mümkün olduğuna inanıyor.

İspanya'nın diğer bölgelerindeki insanlar gibi Endülüslülerin de çoğunluğu Katoliktir. Özellikle şehir ve kasabalarında düzenlenen renkli Kutsal Hafta (Semana Santa) kutlamalarıyla tanınırlar. Endülüs Katolikliği, azizlerin ve Meryem Ana'nın şefaat gücüne olan güçlü inancıyla öne çıkıyor.

Endülüslüler geç öğünleri tercih ediyor. Öğle yemeği öğleden sonra saat 5'e kadar, akşam yemeği ise gece yarısına kadar yenebilir. Tapas denilen yemek yeme kültürü yaygındır. Bunlar, İspanya'nın her yerinde bölgesel farklılıklarla yenilen atıştırmalıklar veya mezelerdir. İspanya'nın tamamındaki popüler tapaslar arasında karidesle kızartılmış kalamar, kurutulmuş jambon, chorizo (baharatlı İspanyol sosisi) ve patatesli omlet (tortilla denir) bulunur.

Endülüs'ün en ünlü yemeği, domates, biber, salatalık ve zeytinyağıyla yapılan soğuk bir çorba olan gazpacho'dur. Endülüs'ün bilinen diğer yemeği ise freidurías adı verilen özel dükkanlarda satılan, hamurda kızartılmış balıktır. Çoğu yemekte marul ve domates salatası servis edilir, ancak bunlar genellikle yemeğe eşlik eden tek sebzelerdir. Yemek kültürünün dünyaya yayılmasına sebep olan dahi sanatçı Ziryab’dan da bahsedeceğim ileride.

Endülüs kültürünün en önemli unsuru flamenko dansıdır. Flamenko dansları, bir şarkıcı ve gitarist eşliğinde, etkileyici el ve göğüs hareketleri, alkışlar (tapoteo) ve ayak vuruşları (zapoteo) içerir. Cappella (müzik eşliği olmadan) söylenen otantik flamenko şarkısı, sevgiyi, üzüntüyü ve kaybı ifade eden acı dolu bir ağıttır.

İber Yarımadası'nın eskiden Müslümanların yönetimindeki bölgeleri olan Endülüs'te Avrupa'nın en eşsiz sarayları, camileri, minareleri ve kaleleri bulunuyor. Endülüs mimarisi kıtada nadir görülen bir mimari mücevher olarak değerlendirilebilir. Endülüs mimarisinin tarihi özellikleri Roma ve İslam kültürleri tarafından tanımlanır; her iki imparatorluk da bir şekilde tonozlu tavanlar, çakıl taşlı avlular, boyalı fayanslar, su özellikleri ve sağlam taş duvarlarla izlerini bırakmıştır.

İspanya'nın İslami yüzyıllarının (MS 711-1492) zengin mimari mirası özellikle egzotik ve güzeldi. Geleneksel İspanyol çiftlik evlerinin daha ayrıntılı bir versiyonu. Bu çağın bıraktığı mimari mücevherler günümüz dünyasında şöhret ve ihtişamla parlamaya devam ediyor. Endülüs'teki tarihi mülklerin miktarı çok çeşitlidir. Endülüs mimarisi, geçmişi M.Ö. 218 ve M.S. 711'e kadar uzanan Roma ve İslam mirasıyla tanımlanır.

Mimari şaheser Elhamra dünya çapında tanınmaktadır. Ancak İspanya, geleneksel mimarisinin temelini oluşturan pek çok gizli tarihi yapıya sahip. Cortijo, geleneksel bir çiftlik evinin İspanyolca adıdır. Tipik olarak, cortijolar İspanya'nın güneyinde inşa edildi ve çoğunlukla tarımsal uygulamalar için kullanıldı.

UNESCO korumasında olan Endülüs medeniyeti şu an yok olmuş olabilir ama muhteşem Endülüs mimarisi ve kültürü gerçek hayatta olmasa da kalan ve korunan yapılarda, resimlerde ve çizimlerde sonsuza kadar yaşayacak. Ve bizler insanlığın yaratıcı zarifliğiyle yine bu dönemle onur duyacağız.

Bu yazı toplam 14175 defa okunmuştur
Önceki ve Sonraki Yazılar
Dilek ALP Arşivi