Gebze’de 1773’ten Günümüze Bir Hayrat Hikayesi: Çınar Çeşmesi

Gebze İstanbul Caddesi üzerinde bulunan ve halk arasında "Çınar Çeşmesi" olarak bilinen tarihi yapının üzerindeki kitabe, çeşmenin köklü geçmişine ışık tutuyor. Yapılan incelemeler, çeşmenin yaklaşık iki buçuk asır önce inşa edildiğini ve bir asır sonra büyük bir onarım gördüğünü ortaya koydu.
Şehrin en işlek noktalarından biri olan İstanbul Caddesi’nde, dev çınarın gölgesinde zamana direnen tarihi çeşmenin üzerindeki Osmanlıca kitabe, bölge tarihini merak edenler için tercüme edildi. Üç satırdan oluşan ve estetik bir hatla yazılan kitabe, çeşmenin hem banisini (yaptıranı) hem de geçirdiği restorasyonun tarihini belgeler nitelikte.

"HAYIRLARIN SAHİBİ HACI MEHMET EDİP EFENDİ"
Kitabenin ilk satırlarında çeşmeyi yaptıran kişiye dair bilgiler yer alıyor. Kitabenin çözümlemesine göre, bu kıymetli yapı Hicri 1187 (Miladi 1773) yılında Hacı Mehmet Edip Efendi tarafından bir "hayrat ve hasenat" (iyilik ve hayır işi) olarak inşa ettirildi. Bu tarih, Osmanlı Sultanı I. Abdülhamid döneminin başlangıcına rastlıyor.

1896 YILINDA YENİDEN HAYAT BULDU
Kitabede dikkat çeken bir diğer önemli ayrıntı ise yapının alt kısmında yer alan tamir notu. İlk inşasından yaklaşık 123 yıl sonra, 11 Şevval 1313 (Miladi 26 Mart 1896) tarihinde çeşmenin büyük bir onarım gördüğü kitabeye işlenmiş. Sultan II. Abdülhamid dönemine denk gelen bu onarım, Osmanlı’nın son döneminde kamu yapılarına verilen önemi bir kez daha kanıtlıyor.

KİTABENİN TAM TERCÜMESİ
Tarihi taşın üzerinde yer alan ifadelerin günümüz Türkçesiyle tam karşılığı şu şekilde:
· 1. Satır: Hayır ve iyiliklerin sahibi (Sâhibü’l-hayrât ve’l-hasenât)
· 2. Satır: Hacı Mehmet Edip Efendi, Sene 1187 (1773)
· 3. Satır: Tamir tarihi: 11 Şevval 1313 (1896)

TARİH VE DOĞA İÇ İÇE
Gebze’nin modern çehresi içinde adeta birer mühür gibi duran bu yapılar, kentin tarihsel derinliğini simgeliyor. Uzmanlar, dev çınar ağacıyla bütünleşen bu tür çeşmelerin, Osmanlı mahalle kültürünün ve yardımlaşma bilincinin en somut örnekleri olduğunu ifade ediyor. İstanbul Caddesi’nden geçen binlerce Gebzeli, farkında olmadan yanından geçtiği bu kitabe sayesinde artık bu tarihi mirasın kime ait olduğunu biliyor.
Haber ve Fotoğraf: Cengiz Akgün