Alt işveren güvenliği sağlamalı Asıl işveren kontrol etmeliydi

Gebze’de 2022 yılının bilinen son iş cinayeti Sultan Orhan Mahallesi’nde, yerini tespit edebildiğimiz ancak işyeri adını ve işverenini tespit edemediğimiz bir işyerinin çatısında yaşanmış, çatı tadilatı için çıktığı 7 metre yükseklikten iddiaya göre ayağının kayması sonrası düşmüş ve Başar Beşiroğlu hayatını kaybetmişti. Beşiroğlu’nun düştüğü binayı bulduk. Düştüğü yeri, o çatıyı gören tek yükselti olan bir inşaattan fotoğrafladık. O fotoğrafları konunun uzmanına, TMMOB Makine Mühendisleri Odası Kocaeli Şube Gebze Temsilciliği İSG Komisyonu Başkanı Kamil Kılıç’a yollayıp değerlendirmesini istedik. Kılıç şunları kaydetti:  

ASIL İŞVEREN O İŞİ TAŞERONA VERMİŞ

“Çatı üzerine bırakılan malzemelerden anlaşılan firma çatıda bir tadilat yaptırıyor. Müteveffanın taşeron firma çalışanı olduğu bilgisine ulaşıldığından asıl işverenin çatı tadilat işini bir taşeron firmaya verdiği anlaşılıyor.

İŞE UYGUNLUĞU İŞYERİ

HEKİMİNCE DEĞERLENDİRİLMELİ

Çalışanın iş güvenliği kendi dikkat ve inisiyatifine bırakıldığında maalesef böyle üzücü durumlar oluşuyor. Özellikle tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışanın işe uygunluğu değerlendirilmelidir. İşe uygunluktan kastedilen çalışanın mesleki yeterliliği, bilgi, deneyim, tecrübesi ile sağlık yönünden uygunluğunun işyeri hekimi tarafından değerlendirilmesidir.

KORUYUCU DONANIM ÖNLEMLERİ YOK

Somut olayın gerçekleştiği çatıda yaşam hatlarının kurulu olmadığı görülüyor. Yaşam hattı kurulmamış olması işçinin emniyet kemeri kullanımına imkân verilmediği anlamına gelir. Dolayısıyla çalışanların kişisel koruyucu donanım önlemlerine yer verilmemiş.

YÜKSEKTEN DÜŞMEYE KARŞI

HİÇBİR ÖNLEM ALINMAMIŞ

Toplu korunma önlemleriyle ilgili olarak da yüksekten düşme tehlikesine karşı bir önlem alındığı görülmemektedir. İş güvenliğinde toplu korunmalara öncelik verilmelidir. Toplu korunma önlemlerin sağlanmasının kısıtlı olduğu durumlarda ise kişisel koruyucu önlemlerinin alınması sağlanmalıdır.

Alt işveren taşeron firmalar yapılacak işlerin iş sağlığı ve güvenliğine uygun olmasını sağlamalı; asıl işveren firmalar da taşerona verdikleri işlerin iş sağlığı ve güvenliğine uygun koşulların sağlanarak çalışmalar yapılmasını sağlamalıdırlar.”

KOMŞUDAKİ ÖLÜMLÜ KAZA DA İBRET OLMADI: Fotoğrafta ön plandaki bina Başar Beşiroğlu’nun düşerek hayatını kaybettiği binanın çatısı. Tadilat esnasında hiçbir güvenlik önlemi alınmadığı görüntüye de yansıyor. Hemen yan tarafında ise, üstelik o kazadan birkaç gün sonra yine benzer bir çatı tadilatı yine sıfır önlemle sürüyor. Komşudaki ölümlü kaza da ne tadilatın sürdüğü binanın işveren, ne işi taşerona verdiyse taşerona ibret olmamış.

**

İSG Kanunu Diyor ki…

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Madde 4:

(1)      İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede;

a) Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar.

b) İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.

c) Risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Madde17:

(1) İşveren, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini almasını sağlar. Bu eğitim özellikle; işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi hâlinde veya yeni teknoloji uygulanması hâlinde verilir. Eğitimler, değişen ve ortaya çıkan yeni risklere uygun olarak yenilenir, gerektiğinde ve düzenli aralıklarla tekrarlanır.

(3) Mesleki eğitim alma zorunluluğu bulunan tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde, yapacağı işle ilgili mesleki eğitim aldığını belgeleyemeyenler çalıştırılamaz.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Madde 19 da ise çalışanların yükümlülükleri belirtilmiştir:

Çalışanlar, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili aldıkları eğitim ve işverenin bu konudaki talimatları doğrultusunda, kendilerinin ve hareketlerinden veya yaptıkları işten etkilenen diğer çalışanların sağlık ve güvenliklerini tehlikeye düşürmemekle yükümlüdür.

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, Madde 7

(1) Risk değerlendirmesi; tüm işyerleri için tasarım veya kuruluş aşamasından başlamak üzere tehlikeleri tanımlama, riskleri belirleme ve analiz etme, risk kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması, dokümantasyon, yapılan çalışmaların güncellenmesi ve gerektiğinde yenileme aşamaları izlenerek gerçekleştirilir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, Madde 10

(1) Risklerin kontrolünde şu adımlar uygulanır.

a) Planlama: Analiz edilerek etkilerinin büyüklüğüne ve önemine göre sıralı hale getirilen risklerin kontrolü amacıyla bir planlama yapılır.

b) Risk kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması: Riskin tamamen bertaraf edilmesi, bu mümkün değil ise riskin kabul edilebilir seviyeye indirilmesi için aşağıdaki adımlar uygulanır.

1) Tehlike veya tehlike kaynaklarının ortadan kaldırılması.

2) Tehlikelinin, tehlikeli olmayanla veya daha az tehlikeli olanla değiştirilmesi.

3) Riskler ile kaynağında mücadele edilmesi.

c) Risk kontrol tedbirlerinin uygulanması: Kararlaştırılan tedbirlerin iş ve işlem basamakları, işlemi yapacak kişi ya da işyeri bölümü, sorumlu kişi ya da işyeri bölümü, başlama ve bitiş tarihi ile benzeri bilgileri içeren planlar hazırlanır. Bu planlar işverence uygulamaya konulur.

ç) Uygulamaların izlenmesi: Hazırlanan planların uygulama adımları düzenli olarak izlenir, denetlenir ve aksayan yönler tespit edilerek gerekli düzeltici ve önleyici işlemler tamamlanır.

(2) Risk kontrol adımları uygulanırken toplu korunma önlemlerine, kişisel korunma önlemlerine göre öncelik verilmesi ve uygulanacak önlemlerin yeni risklere neden olmaması sağlanır.

(3) Belirlenen risk için kontrol tedbirlerinin hayata geçirilmesinden sonra yeniden risk seviyesi tespiti yapılır. Yeni seviye, kabul edilebilir risk seviyesinin üzerinde ise bu maddedeki adımlar tekrarlanır.

4.7.    İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, Madde 12

(1)      Aşağıda belirtilen durumlarda ortaya çıkabilecek yeni risklerin, işyerinin tamamını veya bir bölümünü etkiliyor olması göz önünde bulundurularak risk değerlendirmesi tamamen veya kısmen yenilenir.

a) İşyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması.

b)İşyerinde uygulanan teknoloji, kullanılan madde ve ekipmanlarda değişiklikler meydana gelmesi.

c) Üretim yönteminde değişiklikler olması.

Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, Madde 6

(1)      İşveren, çalışan fiilen çalışmaya başlamadan önce, çalışanın yapacağı iş ve işyerine özgü riskler ile korunma tedbirlerini içeren konularda öncelikli olarak eğitilmesini sağlar.

(2)      Çalışma yeri veya iş değişikliği, iş ekipmanının değişmesi, yeni teknoloji uygulanması gibi durumlar nedeniyle ortaya çıkacak risklerle ilgili eğitimler ayrıca verilir.

Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, Ek-4 te yüksekte çalışmalarda uyulması gereken hususlar ele alınmıştır.

Yüksekte çalışma

1– Seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimalinin oluşabileceği her türlü alanda yapılan çalışma; yüksekte çalışma olarak kabul edilir.

2– Yüksekte yapılan çalışmalarda aşağıdaki hususlara uyulur:

ç) Çalışma yerlerinde çalışanların güvenliği öncelikle, güvenli korkuluklar, düşmeyi önleyici platformlar, bariyerler, kapaklar, çalışma iskeleleri, güvenlik ağları veya hava yastıkları gibi toplu koruma tedbirleri ile sağlanır.

d)   Toplu koruma tedbirlerinin düşme riskini tamamen ortadan kaldıramadığı,  uygulanmasının mümkün olmadığı, daha büyük tehlike doğurabileceği, geçici olarak kaldırılmasının gerektiği hallerde, yapılan işlerin özelliğine uygun bağlantı noktaları veya yaşam hatları oluşturularak tam vücut kemer sistemleri veya benzeri güvenlik sistemlerinin kullanılması sağlanır. Çalışanlara bu sistemlerle beraber yapılan işe ve standartlara uygun bağlantı halatları, kancalar, karabinalar, makaralar, halkalar, sapanlar ve benzeri bağlantı tertibatları; gerekli hallerde iniş ve çıkış ekipmanları, enerji sönümleyici aparatlar, yatay ve dikey yaşam hatlarına bağlantıyı sağlayan halat tutucular ve benzeri donanımlar verilerek kullanımı sağlanır.

e) Yapı işleri sırasında ve yapı işleri bitirilip yapı kullanıma geçtikten sonra yüksekte yapılacak çalışmalarda kullanılmak üzere oluşturulacak yatay ve dikey yaşam hatları için gerekli olan bağlantı noktaları ve yapısal düzenlemeler, projenin hazırlık aşamasında belirlenerek sağlık ve güvenlik planı ve sağlık ve güvenlik dosyasında yer alır.

f) Yüksekte güvenli çalışma donanımlarının, düzenli olarak kontrol ve bakımlarının yapılması sağlanır. Uygun olmayan donanımların kullanılması engellenir.

g) Bu alanlarda çalışanlara yüksekte çalışmayla ilgili tehlike ve riskler konusunda bilgilendirme yapılarak gerekli eğitim verilir.

ğ) Yüksekte yapılan çalışmalar işveren tarafından görevlendirilen ehil bir kişinin gözetim ve kontrolü altında gerçekleştirilir.