Gebze Teknik Üniversitesi (GTÜ) Biyomühendislik Bölümü araştırmacıları Prof. Dr. Tunahan Çakır, doktora öğrencisi Dilara Uzuner Odongo ile Alzheimer hastalığının gizemli mekanizmalarını keşfetmeyi sağlayan yenilikçi bir yöntem geliştirdi. Yüksek lisans öğrencileri Atılay İlgün ve F. Betül Bozkurt’un da katkı sunduğu çalışmada, dünya genelinde milyonları etkileyen bu nörolojik hastalığın biyolojik süreçlerini daha iyi aydınlatmak amacıyla, kişiselleştirilmiş metabolik modelleme temelli bir yaklaşım kullanıldı.
GTÜ'de yürütülen çalışma, Alzheimer hastalarının beyin dokularından elde edile RNA dizileme (RNA-Seq) verilerini kullanarak, yalnızca genlerin ne kadar aktif olduğunu (gen ifadesi) değil, aynı zamanda bu genlerdeki zararlı genetik değişimleri de (genetik varyant) aynı analizde değerlendirdi. Bu iki bilgiyi birleştirerek 643 hastanın her biri için kişiye özel metabolik haritalar oluşturdu. Bu entegre yaklaşım sayesinde, Alzheimer hastalığına özgü metabolik yolaklar daha önce ulaşılamayan bir hassasiyet ve kapsamda tanımlandı.
ÇALIŞMANIN ÖNEMLİ KATKILARI
Geliştirilen bu yenilikçi yaklaşım, her birey için genetik hasar ve gen ifadesi verilerini birleştirerek hastaya özgü metabolik ağlar oluşturulmasını sağladı. Araştırmacılar, RNA dizileme verisinde yalnızca gen aktivitesine bakmanın Alzheimer'a özgü bazı kritik hastalık mekanizmalarını kaçırabildiğini, genetik hasar bilgisinin modele eklenmesiyle çok daha gerçekçi bir biyolojik tablo ortaya çıktığını gösterdi.
Bu öncü çalışma, Alzheimer mekanizmalarının anlaşılmasına önemli bir katkı sunuyor. Elde edilen bulgular, gelecekte:
Erken tanı yöntemlerinin geliştirilmesi, Kişiselleştirilmiş tedavi stratejilerinin oluşturulması, Yeni biyobelirteçlerin tanımlanması için bilimsel bir temel oluşturuyor.
GTÜ araştırmacılarının bu çalışması, kişiselleştirilmiş metabolik modelleme alanında önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Çalışma, bilim dünyasının saygın dergilerinden Communications Biology (2025)'de açık erişim olarak yayımlandı.