Zaman buldukça eski başyapıtları büyük bir keyifle, adeta bir ritüel gibi yeniden izlerim. Sinema tarihinin unutulmazları arasında yer alan, John Ford’un yönettiği 1941 yapımı siyah-beyaz başyapıt “Vadim O Kadar Yeşildi ki”, benim için her defasında ayrı bir yere sahiptir.
Filmin konusu kısaca şöyledir: Huw Morgan, Galler’in madenci kasabası Welsh’te, Morgan ailesinin en küçük çocuğu olarak dünyaya gözlerini açar. Baba Gwilym ve büyük oğullar, tüm sağlık ve güvenlik tehlikelerine karşın madende çalışmak zorundadır. Ne var ki Gwilym, en küçük oğlu Huw’ın geleceğine dair çok daha farklı umutlar taşımaktadır. Ailenin kızı Angharad ise köyün rahibi Gruffydd’a derin bir aşk besler, ancak çiftin önünde aşılması güç bilinmezlikler vardır.
Maureen O’Hara, Roddy McDowall, Sara Allgood ve Donald Crisp’in muazzam oyunculuklarıyla taçlanan, 5 dalda Oscar ödüllü bu film gerçekten bir sinema abidesidir. Belki de bu yüzden, ne zaman bu başyapıtı izlesem, aklıma istisnasız 1970’lerin Gebze’si gelir.
Çünkü bir zamanlar Gebze de tıpkı Galler’in o madenci kasabası gibi her tarafı yemyeşil, havası, suyu ve toprağı tertemiz, yaşanmaya değer cennet gibi bir bölgeydi. Eskihisar’da neşeyle üzüm festivalleri yapılır, Darıca’nın bereketli topraklarında zeytinlikler uzanırdı. Gebze’nin meşhur enginarı ise dillere destandı. İstanbul’un sosyetesi, tatil ve dinlenme yeri olarak hiç düşünmeden Bayramoğlu’nu tercih ederdi. Bugün Bayramoğlu’na yolunuz düşse, o ihtişamlı günlerden kalma fakat ne yazık ki artık birer izbeye dönüşmüş eski villa ve evler size o altın yılları sessizce fısıldar.
Kısacası Gebze çok güzeldi. Ta ki o ilk fabrikanın bacası tütene dek...
Geçen 50 yılda mantar gibi biten binlerce fabrika ve iş yerinin istilası, bu güzel coğrafyayı yaşanmaz hale getirdi. Toprağa, havaya ve suya kimyasal, zehirli atıklar bırakıldı. Sanayiyle birlikte nüfus hızla 50-100 katına ulaştı. Aş ve iş umuduyla Anadolu’nun dört bir yanından gelenlerin ardı arkası kesilmedi. Nüfus artışıyla birlikte betonlaşma ve çarpık yapılaşma dört bir yanımızı sardı.
Bir zamanlar İnönü Mahallesi’nden neşeyle akıp giden, içinde çeşit çeşit balıkların yaşadığı Çamaşır Deresi kurudu, can çekişerek yok oldu. Köylerimizdeki tarım arazilerinin üzerine ardı ardına fabrikalar kuruldu; tarım bitti, hayvancılık bitti, o sıcak köy hayatı tarihe gömüldü. Güzelim köylerimiz, devasa fabrika yığınlarının arasında adeta sıkışıp kaldı. 2009 yılında Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin kurulmasıyla birlikte de köyler resmen mahalleye dönüştürüldü.
Geldiğimiz noktada Gebze; sanayinin hilal gibi çevrelediği, sıkışık, nefes alınamaz dar bir alanda var olma mücadeli veriyor.
Ve insanın içinden acı bir sesle o film repliği dökülüyor:Vadim o kadar yeşildi ki...